Nieuwsuur en hoe EOSTA reclame maakt op de publieke omroep met gebruik van wensfeiten

Over verborgen kosten en fake cost accounting…

Volkerd Engelsman alias mister EOSTA mocht gisteren reclame maken bij de publieke omroep voor zijn biologische groentes die hij van over de hele wereld laat aanvliegen of invaren. Dankjewel Nieuwsuur (na 24 min.) Maar echt, waarom moet het allemaal zo feitenvrij? Ik had toch wel iets meer factcheck verwacht van een serieus programma als Nieuwsuur, voordat je deze man zijn verkooppraatje laat doen. Is er dan niemand in de redactie bij nieuwsuur die controleert of wat mister Eosta allemaal vertelt wel klopt met de werkelijkheid?

Nou, omdat jullie het nalaten bij nieuwsuur doe ik het even.

Vooropgesteld, ik ben er voorstander van om “verborgen kosten” bloot te leggen. Ik heb het er elders op dit blog uitgebreid over gehad. C02 neutraal werken, ook een interessant streven. En initiatieven daartoe, zeker mee doorgaan. Maar blijf wel reëel en eerlijk.

Enkele (soms vrij vertaalde) citaten van meneer Engelsman en daaronder mijn reactie erop.

  1. “Alles wat we hier doen is duurzaam, alles wat we hier doen is klimaat neutraal, en, laten we wel wezen, het is nog een stuk gezonder ook”

Om met dat laatste te beginnen, niet gewoon gezonder. Ook nog een STUK gezonder! Nogal een boute uitspraak. Eentje ook die totaal niet te onderbouwen is. Alle verschillen die (als er alverschillen gevonden worden) tot nu toe aangetoond worden bij vergelijkingen tussen bio en conventioneel voedsel laten marginale verschillen zien. Bijvoorbeeld verschillen in bepaalde nutriënten en mineralen of in antioxidanten. Wat meer van het één, wat minder van het ander. Dan kun je een vergrootglas leggen op het één, en het ander negeren. Maar per saldo schiet je er voor je gezondheid niks mee op om biologisch te eten.

Wat wel aantoonbaar helpt is bijvoorbeeld veel groente en fruit eten. Genoeg bewegen, weinig of geen alcohol gebruiken, niet roken etc. (nee ook geen biologische sigaretten of alcohol dus 😉. Vlees en suikers met mate etc. enfin.

Alles is duurzaam, alles is klimaat neutraal… het zal wel. Maar hoe dan? Wat groen-certificaten gekocht? Wat zonnepanelen op het dak? Personeel komt met de elektrische fiets? Ik weet het niet maar vind dat altijd een nogal discutabele uitspraak. Het is waar dat je bepaalde processen in je bedrijf klimaatneutraal kunt maken (rekenkundig!) Maar beweren of iig. insinueren dat al je groenten en fruit klimaatneutraal zijn… dat is natuurlijk grote kolder. LandBOUW, bio of gangbaar, is per definitie niet neutraal. Je stopt er van alles in ((kunst)mest, water, arbeid, bestrijdingsmiddelen (ja, ook op biologisch fruit). Je neemt van de bodem, van de natuur. En wij de mensen consumeren. Het is een goed streven om zoveel mogelijk weer terug te geven aan die bodem en de natuur, maar helemaal rond (neutraal) krijg je die kring nooit. Ik heb ook nog niemand het me zien voorrekenen hoe je die kring op grote schaal wel rond krijgt.

  1. “biologisch is niet te duur maar gangbaar is te goedkoop”

Ja dat hebben we vaker gehoord en misschien is dat zo. Maar de reden dat dit dan zo zou zijn namelijk de externaliteiten (verborgen kosten, kosten die er zijn maar die niet perse doorgerekend worden aan de consument, waaronder bijv. CO2 uitstoot) bij gangbare productie zijn hoger dan bij biologische productie. Dat is op zijn minst zeer discutabel. Kijk, ik begrijp wel waar meneer Engelsman dit vandaan haalt. Het zit namelijk zo, deze groenteboer dacht op een gegeven moment, (dit is overigens puur speculatief mensen, maar het zou zo kunnen zijn gegaan 😉) Hé ik ben behoorlijk succesvol met de handel en distributie van die biologische groentes. Dit is een goeie business! Hoe kunnen we het nog beter maken? Hoe kunnen we al dat gesleep met dat biologische voedsel de wereld rond nu verkopen aan de consument als zijnde super duurzaam!

Toen hebben ze bij EOSTA bedacht: wij richten een bedrijf op die de verborgen kosten van het produceren van voedsel gaat berekenen. Zo geschiedde. Soil & More werd opgericht door Engelsman en Co. Dit bedrijf maakt de laatste jaren steeds meer naam (paar weken geleden nog artikel telegraaf ) met het doorrekenen van de verborgen kosten van de verschillende productie methoden.

Op zich allemaal heel goed. Hoe meer transparantie hoe beter. Maar, wat blijkt in de praktijk: Er wordt in de rekenmodellen van Soil & More gebruik gemaakt van hele vooringenomen data en parameters. Zodanig dat biologisch er altijd gunstiger uitkomt dan gangbaar. Ik probeer er al een tijdje achter te komen hoe die berekeningen precies tot stand komen, maar daar wordt heel geheimzinnig over gedaan door Soil & More (bedrijfsgeheim zegt men dan) En er wordt in zijn algemeenheid verwezen naar rapporten van bijvoorbeeld de FAO die gebruikt worden voor hun berekeningen. Enfin. Lang verhaal kort. Echte transparantie over de totstandkoming van die “true price” is er niet. En van de parameters waarvan we wel weten dat die gebruikt worden of in ieder geval, waar die op gebaseerd zijn is bekend dat ze enorm vooringenomen*zijn en eigenlijk niet bruikbaar voor een objectief vergelijk biologisch/conventioneel.

* vanaf alinea 20 “Bionext claimt”

Bovendien heeft de minister vorig jaar nog gezegd dat het op dit moment onmogelijk is om zo’n true price (een prijs waar de verborgen kosten in meegerekend zijn) te berekenen. Hoe dan ook, Volkerd Engelsman weet het zeker. Zijn producten zijn niet alleen beter. Maar hij kan ook precies uitrekenen hoeveel duppies verborgen kosten er bij conventioneel bijgeteld dienen te worden. En zodoende de uitspraak. Bio niet te duur, maar gangbaar te goedkoop.

De werkelijke verklaring voor de meerprijs van biologisch voedsel heeft weinig tot niks met verborgen kosten te maken, maar des te meer met de meestal wat hogere kostprijs voor de boer, de grotere marge voor de boer, de grotere marge voor de supermarkt en de eosta’s van deze wereld. En bovenal de bereidheid van consumenten om meer te betalen voor voedsel met een gepercipieerde hogere duurzaamheid.

  1. “Gangbaar helpt de aarde naar de klote (en biologisch redt de wereld!)”

Zie punt 2. En daar wil ik graag nog aan toevoegen: Onzin. Mensen helpen de aarde naar de gootjes. En dat kan je doen met “conventionele” productiewijzen alsook met biologische. (op aardig wat punten (uitspoeling meststoffen, broeikasgassen, energiegebruik, landgebruik!! (groter oppervlakte nodig door lagere opbrengst) scoort biologisch zeker bij groenten en fruit slechter dan conventioneel.

Kijk, ik zie het zo. Landbouw doet een aanslag op de aarde. Net zoals zo’n beetje alles wat wij als mensen doen. Dat is een gegeven. Het leven bestaat uit ‘trade offs’ en volgens mij moeten we zorgen dat we bij de keuzes die we maken proberen te kiezen voor de minst schadelijke variant. Als het gaat om landbouw(productie) of voedsel dan kan dat soms biologisch zijn. Maar feit is, meestal is dat niet het geval. En zo moet je als boer ook keuzes maken. Plussen en minnen. En hier is zeker ruimte voor verbetering, maar een zwart-wit bio/gangbaar tegenstelling neerzetten gaat hier niet bij helpen.

  1. “30% van broeikasgassen komt door voeding en landbouw” grootse gedeelte daarvan komt door kunstmestgebruik”

Wat is het grootste deel? 16%? 20%? 25%? Geen idee, en volgens mij heeft Meneer Engelsman ook geen idee. Ik heb het even nagekeken. in een redelijk recent rapport van onze overheid lezen we het volgende:

“Ondanks de productiegroei van de sector is dit aandeel gedaald naar ca. 14% in 2014. (aandeel landbouw aan broeikasgassen van het totaal) landbouwemissies bestaan hoofdzakelijk uit kooldioxide ten gevolge van het gebruik van brandstoffen, methaan als dier- en mestgerelateerde emissie en lachgas als bodemgerelateerde emissie.” (blz10)

“De totale emissie van broeikasgassen uit de Nederlandse landbouwsector is 26,4 Mton CO2-eq. Ongeveer een kwart (5,5 Mton) is het gevolg van de bemesting van de landbouwbodems, gebruikt voor de teelt van gewassen, inclusief grasland.” (dit is dus dierlijke plus kunstmest.)

Dus van de totale emissies aan broeikasgassen word 14% veroorzaakt door landbouw. Van die 14 procent word ongeveer een kwart veroorzaakt door bemesting van alle land. Dat is dus 3,5% veroorzaakt door bemesting (dit is kunstmest en poep bij elkaar opgeteld!) laten we zeggen dat 2% komt door kunstmest. Welja… Meneer Engelsman moet zijn producten promoten dus overdrijft hij de invloed van kunstmest op het klimaat voor het gemak even met een factor 10. (Blz..11)

Het is onder andere deze manier van creatief rekenen die EOSTA (middels het door haar opgerichte en volledig onafhankelijke;-) Soil & More) gebruikt om de verborgen kosten van conventionele productie omhoog te schroeven om vervolgens in de vergelijkingen biologisch/conventioneel zelf goed uit de bus te komen…

Overigens prima idee, meer dierlijke mest en minder kunstmest, maar voordat dat kan, zal de wetgeving toch eerst aangepast moeten worden. Het is de wetgeving die deze verschuiving voor een belangrijk deel in de weg staat. Tegelijkertijd moeten we dan niet naar minder dieren gaan (veehouderij moet toch inkrimpen?!) En bovendien. Het effect op uitstoot van broeikasgas zal nihil zijn.

Oja en over plastic, waar Engelsman het in de uitzending nog even over heeft. Labels laseren op de producten zelf, goeie innovatie wat mij betreft! geregeld zit er plastic om producten waar dat totaal onnodig is. Maar ook dit verhaal kent een andere kant. In veel gevallen namelijk wordt door plastic verpakkingen de “shelf time” de houdbaarheid van vers voedsel drastisch verlengd. En dit gaat voedselverspilling dan weer tegen. Voedselverspilling wordt dagelijks genoemd als misschien wel de grootste uitdaging om de impact (verborgen kosten) van voedselproductie omlaag te brengen. Dus ook hierin. Er is geen silver bullet.

Samengevat wil je je Co2 afdruk verlagen door wat je eet, kies dan niet voor de biologische mango van mister EOSTA, uit Peru of waar dan ook , maar neem een lekkere appel of peer van dichterbij. En eet wat meer met de seizoenen mee. En wil je toch die mango of die ananas hebben, ik vind het prima. Kies dan een biologische of een niet biologische maar trap in iedergeval niet in het fabeltje dat je door die bio ananas te kopen CO2 neutraal bezig bent, of dat het klimaat of het milieu daarmee meer “gered” wordt dan met die conventioneel geteelde ananas. Want dat verhaal is puur en alleen marketing. Jammer dat een ogenschijnlijk serieus programma als Nieuwsuur hieraan meewerkt.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s